Οι 4 Κρίκοι που σας Κρατούν Δεμένους στην Αλυσίδα του Άγχους και Πώς να τους Σπάσετε

Όλοι οι άνθρωποι ανησυχούν κατά καιρούς για διάφορα πράγματα, λιγότερο ή περισσότερο σημαντικά.  Ωστόσο, οι περισσότεροι μπορούν και αφήνουν πίσω τους τις ανησυχίες και τις αρνητικές τους σκέψεις και… η ζωή συνεχίζεται ομαλά.  

Υπάρχει όμως και μία κατηγορία ανθρώπων οι οποίοι ταλαιπωρούνται καθημερινά από ανησυχίες και στεναχώριες, που αγχώνονται και που δε μπορούν να ηρεμήσουν και να ευχαριστηθούν τη ζωή τους λόγω των ανησυχιών τους.

Οι άνθρωποι με γενικευμένη αγχώδη διαταραχή ισοπεδώνονται ψυχολογικά καθώς η μία ανησυχία φέρνει την άλλη και ο φαύλος κύκλος των ανησυχιών δε σταματά.  Υπολογίζεται ότι 1 στους 5 ενήλικες κάποια στιγμή στη ζωή του θα διαγνωστεί με γενικευμένη αγχώδη διαταραχή.  Υπάρχουν όμως και πάρα πολλοί άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν τη διάγνωση, αλλά υποφέρουν από τις ανησυχίες τους.

Ανησυχίες και Άγχος

Το άγχος που αισθάνεται κανείς είναι στην ουσία η αίσθησή του ότι είναι ανεπαρκής και αδύναμος να ανταποκριθεί και να λύσει ένα πρόβλημα ή μία κατάσταση που του παρουσιάζεται. Στη βάση του προβλήματος βρίσκεται μία αλυσίδα ανησυχιών, πραγματικών ή φανταστικών, που συντηρούνται από αρνητικές σκέψεις.  Το άτομο βλέπει ανησυχεί για το μέλλον, που το βλέπει γεμάτο προβλήματα και παγίδες, ανησυχεί για πράγματα που μπορεί να γίνουν ή μπορεί να μη γίνουν, αλλά ΔΕΝ κάνει κάτι δραστικό ούτε προετοιμάζεται προς την κατεύθυνση των ανησυχιών του, με αποτέλεσμα να αγχώνεται περισσότερο και να αδρανεί περισσότερο.  Αντίστοιχα, οι άνθρωποι με υπερβολικό άγχος στεναχωριούνται και αγχώνονται για το παρελθόν τους, για συζητήσεις που έκαναν και είπαν αυτό ή δεν είπαν εκείνο (και μάλιστα ‘ξαναπαίζουν’ ολόκληρη τη συζήτηση στο μυαλό τους, με φουλ διάλογο) ή για καταστάσεις που συνέβησαν και τελείωσαν.

Το πρόβλημα δεν είναι οι ίδιες οι ανησυχίες, γιατί κάποιες από αυτές λύνονται ή είναι διαχειρίσιμες.  Το πρόβλημα είναι το ότι ο άνθρωπος που έχει άγχος έχει τόσες ανησυχίες που δεν μπορεί να ξεφύγει από αυτές και να ζήσει χωρίς να αγχώνεται.

Γιατί οι ανησυχίες αυτές έχουν τόση δύναμη ώστε να προκαλούν μόνιμο άγχος;

Οι ανησυχίες εδραιώνονται επειδή ο άνθρωπος κάνει αποκλειστικά αρνητικές σκέψεις.  Όταν κανείς βλέπει το κάθε τι στη ζωή του αρνητικά όχι μόνο αποδυναμώνεται, αλλά από κάποια στιγμή και ύστερα θεωρεί ότι δεν έχει τη δύναμη ή την ικανότητα να αλλάξει τις καταστάσεις που τον ανησυχούν και τον φοβίζουν.  Οι αρνητικές σκέψεις δεν αφήνουν στον άνθρωπο περιθώριο δράσης.

1. Αυθαίρετες σκέψεις, χωρίς… αποδείξεις

Ο φαύλος κύκλος των αρνητικών σκέψεων που συντηρούν την ανησυχία και το άγχος συνήθως ξεκινάει από μία αυθαίρετη σκέψη, μία αυθαίρετη ερμηνεία ενός γεγονότος.

Αυτό σημαίνει ότι το άτομο που σκέφτεται αρνητικά ερμηνεύει τον κόσμο γύρω του αρνητικά, αλλά χωρίς ιδιαίτερα στοιχεία που να το τεκμηριώνουν.  Έτσι, ο αγχώδης άνθρωπος πάει στη δουλειά του και παρατηρεί ότι ένας συνάδελφος δεν του είπε καλημέρα.  Το πρώτο που θα σκεφτεί ο αγχώδης άνθρωπος είναι «να δεις που δε με συμπαθεί».  Αυτό όμως είναι αυθαίρετο συμπέρασμα, ειδικά αν δεν έχει άλλες ενδείξεις ότι συμβαίνει κάτι τέτοιο.»

2. Υπερβολική εκτίμηση αποτελεσμάτων

Οι ανησυχίες επίσης προέρχονται από αρνητικές σκέψεις που εστιάζουν στο πιθανό αποτέλεσμα, αλλά η σκέψη ξεκινάει από λανθασμένη αφετηρία, υπάρχει δηλαδή προκατάληψη στο πώς βλέπει κανείς τα πράγματα.  Έτσι, κάποιος άνθρωπος κάνει μία υπερβολική εκτίμηση ότι θα συμβεί κάτι πολύ αρνητικό (πχ, από το παραπάνω παράδειγμα, «αν δε με συμπαθεί ο συγκεκριμένος συνάδελφος να δεις που αυτό σημαίνει ότι δε με συμπαθεί κανένας και θα χάσω τη δουλειά μου») και επίσης κρίνει αρνητικά τον εαυτό του και τις ικανότητές του («και αν χάσω αυτή την εργασία, δε θα μπορέσω να βρω ποτέ δουλειά»).

3. Επιλεκτική προσοχή

Οι αγχώδεις άνθρωποι τείνουν να στρέφουν επιλεκτικά την προσοχή τους σε πληροφορίες ή γεγονότα που τρέφουν τις ανησυχίες τους και αγνοούν τις πληροφορίες που δείχνουν ότι δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας.  Έτσι, στο προηγούμενο παράδειγμα ο εργαζόμενος εστιάζει την ανησυχία του στο ότι τη συγκεκριμένη μέρα ο συνάδελφος δεν του είπε καλημέρα, αλλά επιλέγει να αγνοήσει τη σημαντική πληροφορία ότι κάθε μέρα το άτομο αυτό τον καλημερίζει και στέκεται για να πούνε μια κουβέντα.

4. Λανθασμένη αντίδραση προς την ανησυχία

Οι άνθρωποι που ανησυχούν υπερβολικά συνήθως αντιδρούν λανθασμένα, κάτι που δε φέρνει αποτέλεσμα και τελικά ενισχύει τις ανησυχίες τους. (Α) Προσπαθούν να αποφύγουν την κατάσταση που τους προκαλεί φόβο, κάτι που συχνά είναι εντελώς ανέφικτο. Τα ο αποτέλεσμα είναι ότι αγχώνονται ακόμα πιο πολύ, αφού ενώ προσπάθησαν δε κατάφεραν να αποφύγουν αυτό που τους ζορίζει.  (Β) Αναζητούν επιβεβαίωση ότι τίποτα κακό δε θα συμβεί.  Αυτό επίσης δεν είναι εφικτό, γιατί μερικές φορές δε γίνεται να υπάρξει τέτοια διαβεβαίωση ότι ποτέ δε θα συμβεί τίποτα αρνητικό σε κανέναν τομέα!  Φυσικά, ούτε οι άλλοι μπορούν ή θέλουν διαρκώς να επιβεβαιώνουν στον αγχώδη άνθρωπο ότι τίποτα άσχημο δε θα συμβεί. (Γ) Μία άλλη λανθασμένη στρατηγική είναι όταν κανείς προσπαθεί να μιλάει διαρκώς και σε όλους για την ανησυχία του, προσπαθώντας να του δώσουν οι άλλοι τη μία, μοναδική και σωστή λύση –κάτι που δεν υπάρχει.

Πώς μπορεί να σταματήσει η μόνιμη ανησυχία και οι αρνητικές σκέψεις;

Διαφραγματική Αναπνοή

Η διαφραγματική αναπνοή είναι ένας απλός, γρήγορος και φυσιολογικός τρόπος να παρέμβει κανείς στον οργανισμό του και να αυτορρυθμιστεί.  Με κλειστά μάτια (κάτι που αλλάζει τα κύματα του εγκεφάλου σε κύματα Α χαλαρής εγρήγορσης) πάρτε βαθιές αναπνοές φουσκώνοντας την κοιλιά με αέρα και εκπνέοντας αργά.  Σύντομα θα νιώσετε ένα αίσθημα χαλάρωσης.

Ρεαλιστική Σκέψη

Υπενθυμίστε στον εαυτό σας ότι οι αρνητικές σκέψεις είναι μέρος του τρόπου σκέψης μας, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι είναι αληθινές ή ότι αυτό που φοβάστε θα γίνει.  Διαβεβαιώστε τον εαυτό σας ότι είναι λογικό να ανησυχείτε για κάποια πράγματα και εξετάστε αν, αντικειμενικά, αυτό που σας ανησυχεί είναι σημαντικό η ασήμαντο.

Ενσυνειδητότητα

Μη προσπαθήσετε να ‘θάψετε’ ή να καταστείλετε την αρνητική σκέψη γιατί το μόνο που θα καταφέρετε θα είναι να την κάνετε ακόμα εντονότερη!  Μείνετε επικεντρωμένοι στο παρόν σας, πείτε στον εαυτό σας «τώρα κάνω αυτή την αρνητική σκέψη», κατονομάστε την ως «φόβο», «ανησυχία» κλπ, και αφήστε την να περάσει, όπως το κύμα που πάει κι έρχεται.

Γνωσιακή Αναδόμηση

Η τεχνική αυτή, επιστημονικά τεκμηριωμένη μέσα από χιλιάδες έρευνες, προέρχεται από την Γνωσιακή-Συμπεριφορική θεραπεία και στόχο της έχει να βοηθήσει το άτομο να αλλάξει τον τρόπο σκέψης του.  Το άτομο μαθαίνει να αναγνωρίζει τα λάθη που κάνει όταν επεξεργάζεται πληροφορίες και όταν βγάζει συμπεράσματα και αποκτά νέες δεξιότητες στο να κρίνει και να συμπεραίνει, με αποτέλεσμα να έχει μια πιο ισορροπημένη ιδέα για το τι συμβαίνει και το πώς μπορεί να το διαχειριστεί.  Βάζοντας τέλος στην αρνητική σκέψη και την καταστροφολογία, το άτομο νιώθει πιο δυνατό να ανταπεξέλθει στις καταστάσεις της ζωής του.

Έτσι, στο παράδειγμα που ανέφερα στην αρχή του άρθρου, το άτομο που έχει αγχωθεί ότι δεν τον συμπαθεί ο συνάδελφος του, μπορεί να αναρωτηθεί: «τι μπορεί να του έχει συμβεί για να μη μου πει σήμερα καλημέρα, αφού πάντα καλημεριζόμαστε και μιλάμε;», «τι άλλες αποδείξεις έχω ότι δε με συμπαθεί;», «ακόμα και αν δε με συμπαθεί, γιατί το θεωρώ τόσο φοβερό, εγώ συμπαθώ όλους τους ανθρώπους που ξέρω;».  Σπάζοντας την αλυσίδα των αρνητικών σκέψεων μπορεί κανείς να σταματήσει και την ανησυχία του.

Σταδιακή Έκθεση σε Αυτά που Προκαλούν Άγχος

Ένας άλλος τρόπος να νικήσει κανείς τα άγχη και τις φοβίες του είναι να μάθει να εκτίθεται σταδιακά σε αυτά, για να διαπιστώσει ότι το χειρότερο που φοβάται ότι θα συμβεί τις περισσότερες φορές δε συμβαίνει ή, αν συμβεί, δεν είναι τόσο φοβερό όσο το φανταζόταν.  Μαθαίνοντας κανείς μέσα από την εμπειρία του είναι ένας πολύ δυνατός τρόπος για να διαπιστώσει ότι οι χειρότερες ανησυχίες δεν έχουν υπόσταση και ότι έχει δυνάμεις και ικανότητες για να διαχειριστεί την κατάσταση.

Πηγές

Kaczkurkin AN, Foa EB.Cognitive-behavioral therapy for anxiety disorders: an update on the empirical evidence.Dialogues Clin Neurosci. 2015 Sep;17(3):337-46.

Olatunji BO., Cisler JM., Deacon BJ. Efficacy of cognitive behavioral therapy for anxiety disorders: a review of meta-analytic findings. Psychiatr Clin N Am. 2010;33:557–577.

Otte, C. (2011). Cognitive behavioral therapy in anxiety disorders: current state of the evidence. Dialogues in Clinical Neuroscience, 13(4), 413–421.

Θα χαρώ να ακούσω τις απόψεις σας και να κουβεντιάσουμε στο

http://anelanda.gr/liza/epikoinwnia/

Θυμηθείτε επίσης να επισκεφθείτε την επαγγελματική μου σελίδα  στο Facebook

https://www.facebook.com/lvarvogli και να κάνετε like!

Διαλέξτε Αγάπη, Ηρεμία, Χαρά!

Δρ Λίζα

Διαβάστε περισσότερα »

ΣΤΑΜΑΤΗΣΤΕ ΤΙΣ ΚΡΙΣΕΙΣ ΠΑΝΙΚΟΥ ΜΕ 4 ΑΠΛΑ ΒΗΜΑΤΑ

Οι κρίσεις πανικού είναι ένα συχνό πρόβλημα που βασανίζει πολύ κόσμο.  

Συχνά σχετίζεται με έντονο στρες, μια έντονη φάση ζωής που περνάει ή που έχει περάσει το άτομο ή ψυχικά τραύματα που έχουν συσσωρευτεί στο παρελθόν του.  Το σημαντικότερο είναι να αναγνωρίσει κανείς ότι έχει ένα πραγματικό πρόβλημα και να κάνει κάτι γι’ αυτό.  Ο λόγος που λέω ότι πρέπει να αναγνωρίσει κανείς ότι πρόκειται για υπαρκτό πρόβλημα είναι ότι πολύ άνθρωποι, λόγω της φύσης των συμπτωμάτων των κρίσεων πανικού καταλήγουν στα επείγοντα ή ξεκινούν έναν Γολγοθά εξετάσεων για να τους πουν στο τέλος οι γιατροί «δεν έχεις τίποτα».  Αυτό είναι σωστό από φυσιολογική άποψη, εφόσον η καρδιά ή το γαστρεντερικό ή το αναπνευστικό σύστημα του ανθρώπου με τις κρίσεις πανικού δεν έχει κάτι παθολογικό και λειτουργεί φυσιολογικά.  Παρόλα αυτά, ο άνθρωπος με κρίσεις πανικού έχει «κάτι», τις κρίσεις πανικού από τις οποίες υποφέρει.

Αν υποφέρετε από συχνές κρίσεις πανικού, καλό θα είναι να δουλέψετε με έναν ψυχολόγο για να βρείτε την αιτία του προβλήματος και να την εξαλείψετε.  Αν οι κρίσεις είναι πιο αραιές και όχι ιδιαίτερα έντονες, υπάρχουν πολλά που μπορείτε να κάνετε για να τις διαχειριστείτε.  Καταρχήν, το βασικότερο είναι να πάρετε σωστές πληροφορίες για την κατάστασή σας.

Η κρίση πανικού είναι μια ξαφνική ‘επιδρομή’ από φυσικά συμπτώματα:

ü  Ταχυκαρδία

ü  Ζαλάδα

ü  Αίσθηση ότι το άτομο είναι έξω από το σώμα του

ü  Δύσπνοια

ü  Αίσθηση ότι πνίγεται

ü  Τάση για έμετο

ü  Τρέμουλο & ιδρώτας

ü  Κούραση & αδυναμία

ü  Πόνος στο στήθος & καούρα

ü  Μυικοί σπασμοί

ü  Ξαφνικά ζεσταίνεται πολύ ή έχει ρίγη

ü  Μούδιασμα στα άκρα

ü  Φόβος του ατόμου ότι τρελαίνεται

ü  Φόβος του ατόμου ότι κάτι φρικτό πρόκειται να συμβεί

ü  Φόβος του ατόμου ότι είναι πολύ άρρωστο και θα πεθάνει

Με το ρολόι…

Χρειάζονται 3 λεπτά για τα επινεφρίδια (δομές που εκκρίνουν αδρεναλίνη) για να γεμίσουν το σώμα σας αδρεναλίνη, αυτό που συμβαίνει κατά τη διάρκεια μιας κρίσης πανικού.  Επίσης χρειάζονται 3 λεπτά στο σώμα σας για να σταματήσει αυτόν τον ‘καταρράκτη’ αδρεναλίνης.  Αν σταματήσετε την κρίση πανικού την ώρα που ξεκινάει, η αντίδραση της αδρεναλίνης θα πάρει μόνο 3 λεπτά και μετά… Τέλος!

Τα 4 βήματα για να σταματήσετε μια κρίση πανικού

Αν υποφέρετε από κρίσεις πανικού, καλό θα είναι να γράψετε αυτά τα 4 βήματα σε μια κάρτα ώστε να θυμάστε τη σειρά τους και να τα εφαρμόσετε με το που αισθανθείτε ότι ξεκινάει η κρίση.

Στην πίσω μεριά της κάρτας σημειώστε μερικές τεχνικές διαχείρισης, για να θυμάστε τι πρέπει να κάνετε.

Έχετε πάντα αυτή την κάρτα μαζί σας.

Τα 4 Βήματα:

1. Χαλαρώστε.
2. Σταματήστε τις αρνητικές σκέψεις.
3. Χρησιμοποιήστε ρεαλιστικές δηλώσεις που δείχνουν ικανότητα διαχείρισης της κατάστασης.
4. Αποδεχτείτε τα συναισθήματά σας.

Βήμα 1. Χαλαρώστε.

Καταρχήν υπενθυμίστε στον εαυτό σας ότι έχετε ξαναπεράσει την ίδια άσχημη κατάσταση και παρόλο που είναι κάτι επώδυνο, δε σας συμβαίνει το χειρότερο που φοβάστε.  Αρχίστε να παίρνετε βαθιές, αργές αναπνοές, λέγοντας «εισπνέω 1», «εκπνέω 2».  Επικεντρώνοντας την προσοχή σας στην αναπνοή σας σταματάτε να σκέφτεστε όλες τις αρνητικές σκέψεις που έρχονται στο μυαλό σας και χαλαρώνετε το σώμα σας, κάτι το οποίο είναι το πρώτο βήμα για να σταματήσετε την έκλυση αδρεναλίνης.

Βήμα 2. Σταματήστε τις αρνητικές σκέψεις.

ΣΤΟΠ!  Φωνάξτε από μέσα σας, και φανταστείτε ένα μεγάλο σήμα stop σαν αυτά που έχει στο δρόμο.  Έτσι διακόπτετε τη μετάδοση του μηνύματος εκτάκτου ανάγκης που ο εγκέφαλός σας στέλνει στα επινεφρίδιά σας.  Στις κρίσεις πανικού το άτομο μπαίνει σε έναν φαύλο κύκλο ιδιαίτερα αρνητικών σκέψεων, επαναλαμβάνοντας τις ίδιες κακές σκέψεις, με αποτέλεσμα να διατηρεί άθελά του την κρίση πανικού.  Διακόπτοντας το αρνητικό ή τρομακτικό μήνυμα που λέτε στον εαυτό σας, έχετε την ευκαιρία να το αντικαταστήσετε με ένα μήνυμα χαλάρωσης και ηρεμίας και έτσι να βάλετε τέλος στην κρίση πανικού.

Βήμα 3. Χρησιμοποιήστε ρεαλιστικές δηλώσεις που δείχνουν ικανότητα διαχείρισης της κατάστασης.

Γράψτε μια σειρά από θετικές ή ρεαλιστικές δηλώσεις που έχουν την ίδια δύναμη με το αρνητικό μήνυμα που επαναλαμβάνετε στον εαυτό σας και το οποίο σας τρομάζει.

Αντικαταστήστε την κάθε αρνητική σκέψη με μία θετική.

Παράδειγμα: αν στην κρίση πανικού φοβάστε ότι παθαίνετε καρδιακή προσβολή και θα πεθάνετε (πολύ συχνός φόβος στις κρίσεις πανικού), το πιθανότερο είναι ότι λέτε μέσα σας κάτι τύπου «Θεε μου, η καρδιά μου, πεθαίνω, αυτό είναι το τέλος μου!».

Φωνάξτε από μέσα σας ΣΤΟΠ!, και φανταστείτε ένα μεγάλο σήμα stop σαν αυτά που έχει στο δρόμο. 

Αντικαταστήστε την αρνητική σας σκέψη με μια θετική δήλωση που σας βοηθάει να διαχειριστείτε την κατάσταση, πχ «ξέρω τι είναι, είναι μια κρίση πανικού και δεν πρόκειται να πεθάνω, αν χαλαρώσω θα περάσει πολύ σύντομα» ή «ο φόβος κάνει την καρδιά μου να χτυπάει γρήγορα, έχω κάνει εξετάσεις και είμαι απολύτως υγιής, δεν έχω κανένα πρόβλημα καρδιάς».

Άλλες θετικές δηλώσεις για να διαχειριστείτε την κατάσταση:

Ø  «Έχω ξαναπεράσει τα ίδια και στο παρελθόν, ξέρω τι είναι και δεν κινδυνεύω από αυτό».

Ø  «Είμαι καλά, σε λίγο θα περάσει».

Ø  «Ηρεμώ, χαλαρώνω και διώχνω τον φόβο και τις κακές σκέψεις».

Ø  Επαναλάβετε μέσα σας μια προσευχή.

Βήμα 4. Αποδεχτείτε τα συναισθήματά σας.

Αποδεχτείτε τα συναισθήματά σας.  Είναι πολύ σημαντικό.  Αν προσπαθείτε να μειώσετε την εμπειρία σας, αυτό έχει το αντίθετο αποτέλεσμα και τελικά την εντείνει.

Ξεκινήστε με το να εντοπίσετε ποιο συναίσθημα ακριβώς αισθάνεστε.  Οι περισσότερες κρίσεις πανικού σχετίζονται με φόβο ή κάποια παραλλαγή του φόβου.

Εντοπίστε για ποιο λόγο φοβάστε.

Επικυρώστε το συναίσθημα και τον λόγο για το οποίο το νιώθετε. 

Να θυμάστε ότι ο φόβος έχει ένα λόγο: να μας χτυπήσει το καμπανάκι κινδύνου ότι κάτι δεν πάει καλά.  Πολλοί άνθρωποι σταμάτησαν να έχουν κρίσεις πανικού αφού εφάρμοσαν τα παραπάνω 4 βήματα.  Ωστόσο, υπάρχουν και βαθύτερες λύσεις για να επιλυθούν μια για πάντα οι κρίσεις πανικού και το άγχος, κάτι το οποίο επιτυγχάνεται μέσα από σύντομη, εντοπισμένη ψυχοθεραπεία και σας προσφέρει συναισθηματική ελευθερία και χαρά.

Δώστε το καλύτερο δώρο στον εαυτό σας: ψυχική ηρεμία, χαρά, και προσωπική ανάπτυξη!

Διαβάστε περισσότερα »

O φόβος του φόβου

O φόβος του φόβου
http://health.in.gr/news/article.asp?lngArticleID=139208
30/7/2007


Δρ Λίζα Βάρβογλη, Ph.D. Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια

Μήπως αισθάνεστε ένα ξαφνικό σφίξιμο στο στήθος, αίσθηση ότι δε σας φτάνει ο αέρας που αναπνέετε, νιώθετε έντονη δυσφορία και έχετε ένα συναίσθημα ότι κάτι δεν πάει καθόλου καλά; Και μήπως οι γιατροί που έχετε επισκεφτεί σας έχουν πει ότι «δεν έχεις τίποτα! Η καρδιά σου είναι γερή!» αλλά παρόλα αυτά εσείς εξακολουθείτε να νιώθετε άσχημα;
Πράγματι, μπορεί η γνωμάτευση να είναι ότι δεν έχετε τίποτα στην καρδιά, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι δεν υπάρχει «κάτι» που δεν πάει καλά. Αυτό το «κάτι» έχει όνομα: είναι κρίσεις πανικού και αποτελούν διαδεδομένο φαινόμενο, που «χτυπάει» γυναίκες και άνδρες κάθε ηλικίας, λιγότερο ή περισσότερο μορφωμένους, πετυχημένους, «δυνατούς» ανθρώπους, χωρίς διακρίσεις.

Οι κρίσεις πανικού μπορεί να εμφανιστούν ξαφνικά, χωρίς συγκεκριμένη αιτία. Εκεί που κάνετε τα ψώνια σας, σκαλίζετε το συρτάρι του γραφείου σας ή βάζετε τα κλειδιά στη μηχανή του αυτοκινήτου, αισθάνεστε ένα σφίξιμο στο στήθος, την καρδιά σας να χτυπάει σαν τρελή, δυσκολεύεστε να πάρετε αναπνοή και πιστεύετε ότι αυτό είναι το τέλος.

Ο φόβος εκείνων των στιγμών είναι τόσο έντονος και ανεξίτηλος, που στη συνέχεια σκέφτεστε με αγωνία τι θα γίνει αν το ξαναπάθετε και μήπως είναι χειρότερα ή μοιραίο την τελευταία φορά. Η ζωή σας μπορεί να αλλάξει μετά από μία σειρά κρίσεων πανικού, γιατί αρχίζετε να αποφεύγετε καταστάσεις, πρόσωπα και μέρη τα οποία έχετε συνδέσει με τις κρίσεις πανικού, ενώ παράλληλα αισθάνεστε ότι η ποιότητα ζωής σας έχει αλλάξει.
Οι κρίσεις πανικού είναι έντονες, προκαλούν ταραχή και φόβο, ωστόσο δεν είναι σπάνιες. Υπολογίζεται ότι 2,4 εκατομμύρια άνθρωποι το χρόνο έχουν τουλάχιστον μία κρίση πανικού.
Αν και δεν είναι πάντα ξεκάθαρο τι προκαλεί μια κρίση πανικού, συχνά εμφανίζονται ως αντίδραση του ατόμου απέναντι σε μια στρεσογόνο κατάσταση ή σε σημαντικές αλλαγές στη ζωή. Έτσι, ένας χωρισμός, ένας έντονος καβγάς, η αλλαγή εργασίας, αλλά και για να αναφέρουμε θετικές καταστάσεις όπως η εισαγωγή στο πανεπιστήμιο, η γέννηση ενός παιδιού, κ.ο.κ. αποτελούν μόνο μερικές από τις καταστάσεις που μπορεί να επιφέρουν κρίσεις πανικού. Οι κρίσεις πανικού επίσης μπορεί να ακολουθούν μια κατάσταση ψυχικού τραυματισμού του ατόμου.

Τι ακριβώς είναι η κρίση πανικού και πώς διαφέρει από το άγχος;
Το άγχος είναι ένα διάχυτο συναίσθημα πίεσης και δυσφορίας το οποίο αισθάνεται το άτομο. Η κρίση πανικού δημιουργεί ξεκάθαρα φυσιολογικά συμπτώματα. Κάθε άνθρωπος έχει την εμπειρία του πανικού με διαφορετικό τρόπο, αλλά οι περισσότεροι δηλώνουν ότι αισθάνονται έντονο φόβο που συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα, όπως ταχυκαρδία, δύσπνοια, μούδιασμα, εφίδρωση, ζαλάδα, τάση για έμετο, κ.λπ. Ο πανικός μπορεί να έρθει ξαφνικά και απροειδοποίητα ή σταδιακά, με συμπτώματα που κορυφώνονται. Η κάθε κρίση πανικού κρατάει περίπου 20 λεπτά, τα οποία όμως το άτομο τα βιώνει σαν μία αιωνιότητα.

Τι δημιουργεί τις κρίσεις πανικού;
Οι κρίσεις πανικού προέρχονται από το σύστημα «πάλης ή φυγής» του εγκεφάλου, το οποίο δυσλειτουργεί λόγω στρες ή κάποιας τραυματικής κατάστασης. Εξελικτικά, το σύστημα αυτό διατηρήθηκε από την εποχή της σαβάνας, για να προστατεύσει τον άνθρωπο όταν διακρίνει μια απειλή στο περιβάλλον, με το να τον προετοιμάσει να παλέψει ή να τραπεί σε φυγή.
Στη σημερινή κοινωνία, που δεν υπάρχουν απειλές αντίστοιχες με αυτές που αντιμετώπιζε ο άνθρωπος στη σαβάνα, η ίδια αντίδραση μπορεί να προκληθεί από άλλες πηγές που προκαλούν στρες στον άνθρωπο, ακόμα και αν η στρεσογόνος πηγή δεν είναι ορατή ή χειροπιαστή ή έχει εκλείψει για μεγάλο διάστημα.
Καθώς ο άνθρωπος κατακλύζεται από στρες, συχνά αντιδρά με υπερβολικό τρόπο στα φυσιολογικά συμπτώματα του στρες, όπως η γρηγορότερη λειτουργία της καρδιάς του, και τα ερμηνεύει με αρνητικό τρόπο, με αποτέλεσμα να πιστεύει ότι κάτι πολύ κακό πρόκειται να του συμβεί. Κάθε φορά που υπάρχει έστω και μια υποψία του συμπτώματος, το άτομο το εκλαμβάνει ως την αρχή κρίσης πανικού, αισθάνεται ανήμπορο να αντιδράσει και βιώνει μια κρίση πανικού.

Είναι κληρονομικές οι κρίσεις πανικού;
Η ευπάθεια στο άγχος πιθανότατα έχει βιολογική βάση. Αν ένας γονιός ή ένα από τα αδέρφια έχει κρίσεις πανικού, οι πιθανότητες για το παιδί αυτού του γονιού να έχει και αυτό κρίσεις πανικού αυξάνονται έξι φορές. Μια έρευνα του Ππανεπιστημίου Yale βρήκε ότι τα άτομα που υποφέρουν από κρίσεις πανικού έχουν λιγότερους υποδοχείς για τον νευροδιαβιβαστή σεροτονίνη στον εγκέφαλό τους, ενώ μια άλλη έρευνα βρήκε ότι τα άτομα που παθαίνουν κρίσεις πανικού πιθανότατα έχουν υπερευαίσθητο «σύστημα κινδύνου για ασφυξία», το οποίο με το παραμικρό στέλνει σήμα κινδύνου ότι δεν υπάρχει αρκετό οξυγόνο, ακόμα και όταν οι συνθήκες είναι φυσιολογικές.

Πώς επηρεάζουν το άτομο οι κρίσεις πανικού;
Οι κρίσεις πανικού καθιστούν το άτομο υπερευαίσθητο σε οποιοδήποτε σημάδι του οργανισμού του ότι κάτι δεν πάει καλά. Οι κρίσεις αυτές είναι τόσο τρομακτικές, που το άτομο κάνει κάθε τι για να μην τις ξαναζήσει. Αυτό συχνά σημαίνει ότι το άτομο αποφεύγει καταστάσεις που συνδέονται με άγχος και κρίσεις πανικού. Ένα άτομο που έπαθε κρίση πανικού στην εργασία του ή στο αεροπλάνο μπορεί, αντίστοιχα, να μη θέλει να ξαναπάει στη δουλειά του ή να μην ξαναπετάξει. Ο φόβος συνήθως επεκτείνεται και σε άλλες καταστάσεις. Ο άνθρωπος που φοβάται να πάει στην εργασία του για να μην πάθει άλλη μία κρίση πανικού αρχίζει να φοβάται να πάει σε κάποιο εστιατόριο ή φιλικό σπίτι. Ο άνθρωπος που φοβάται τα αεροπλάνα αρχίζει να φοβάται και τα τρένα και τα πλοία.
Οι άνθρωποι που υποφέρουν συχνά από κρίσεις πανικού βρίσκονται σε μια διαρκή υπερδιέγερση και σε εγρήγορση μήπως τους ξανασυμβεί. Το αποτέλεσμα είναι ότι συχνά χάνουν τη χαρά της ζωής και ζουν με το φόβο ότι θα έχουν άλλη μια φοβερή κρίση πανικού.
Πολλοί επιστήμονες πιστεύουν ότι το σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου συνδέεται με τις κρίσεις πανικού. Οι κρίσεις σπαστικής κολίτιδας από τις οποίες υποφέρουν πολλοί άνθρωποι βρίσκονται σε έξαρση όταν υπάρχει στρες και άγχος. Επειδή το σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου προκαλεί ντροπή σε αυτούς που το έχουν, οι ασθενείς αυτοί γίνονται υπερευαίσθητοι στο γαστρεντερικό τους σύστημα: όταν αισθάνονται πίεση, στρες, άγχος ή ότι κάτι δεν μπορούν να το ελέγξουν, οι ενοχλήσεις τους εντείνονται, προκαλώντας τους πραγματικά στομαχικά προβλήματα.
Από τη στιγμή που τα συμπτώματα των κρίσεων πανικού αλλά και του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέρου είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στο στρες, αυτοί που υποφέρουν από τη μία ή την άλλη διαταραχή παγιδεύονται σε έναν φαύλο κύκλο φυσιολογικών συμπτωμάτων που επιδεινώνονται από το στρες και άγχος ότι αφού είναι στρεσαρισμένοι θα τους ‘χτυπήσει’ με το συγκεκριμένο τρόπο.

Ποια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας;
Αν και έχει βρεθεί ότι τα αντικαταθλιπτικά μπορεί να βοηθήσουν, ο καλύτερος τρόπος βοήθειας είναι η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία. Πληθώρα έγκυρων επιστημονικών ερευνών δείχνει ότι τα ποσοστά των ανθρώπων που απαλλάχτηκαν από τα ενοχλητικά συμπτώματα των κρίσεων πανικού μέσω αυτής της θεραπείας είναι κατά πολύ υψηλότερα σε σχέση με τη βελτίωση που είδαν άνθρωποι που έκαναν μόνο φαρμακοθεραπεία.
Το βασικότερο μήνυμα είναι ότι υπάρχει ελπίδα και ότι κανείς δε χρειάζεται να ζει με το φόβο για τον φόβο. Κανένας δεν είναι καταδικασμένος να ζήσει με τα συμπτώματα του πανικού σε όλη του τη ζωή.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να ανατρέξετε στο βιβλίο της Δρ Λίζας Βάρβογλη 'Η Νευροψυχολογία του Στρες στην Καθημερινή Ζωή', Εκδόσεις Καστανιώτη.

Διαβάστε περισσότερα »